De Nederlandse industrie zet stappen in het gebruik van kunstmatige intelligentie, maar het tempo ligt te laag om internationaal bij te blijven. Dat blijkt uit een recente sectoranalyse van ING Research. Een relevant signaal voor het hbo-ICT-onderwijs: de vraag naar goed opgeleide AI- en softwareprofessionals groeit, terwijl bedrijven nog worstelen met de juiste investeringen en implementatie.
In 2025 is de AI-adoptie in de industrie sneller toegenomen dan in andere sectoren. Toch maakt slechts één op de vijf producenten actief gebruik van AI. Onder industriebedrijven met tien of meer medewerkers ligt dat percentage op 29 procent. Dat is hoger dan het EU-gemiddelde van 17 procent, maar Nederland loopt achter op landen als België en Denemarken, waar bijna 40 procent van de maakbedrijven AI inzet.
Ook het aandeel ‘grootgebruikers’ – bedrijven die drie of meer AI-toepassingen inzetten – blijft achter. In Nederland is dat 11 procent, tegenover 17 procent in de genoemde koplopers. Daarmee dreigt de Nederlandse industrie kansen te missen op het gebied van productiviteit en concurrentiekracht.
Een belangrijke oorzaak ligt in achterblijvende software-investeringen. Hoewel de industrie de afgelopen vijf jaar meer is gaan investeren in software, groeide dat met gemiddeld 2 procent per jaar: slechts de helft van de totale industriële investeringsgroei. Gecorrigeerd voor inflatie is de reële waarde van het industriële softwarekapitaal tussen 2019 en 2024 zelfs met 7,5 procent gedaald. Landelijk was juist sprake van 8,5 procent groei.
Volgens ING is een stevige inhaalslag nodig. Zonder structurele investeringen in software en data-infrastructuur blijft grootschalige en effectieve AI-inzet uit.
Dat is opvallend, omdat onderzoek laat zien dat AI op bedrijfsniveau de jaarlijkse productiviteitsgroei van werknemers met tot wel 3 procentpunten kan verhogen. Industriebedrijven die AI implementeren, presteren op middellange termijn doorgaans beter dan concurrenten die dat niet doen, zowel in productiviteit als marktaandeel.
In de praktijk wordt AI al ingezet voor kwaliteitscontroles in productielijnen, het verkorten van omsteltijden via slimme machine-instellingen en de inzet van zelflerende robots. Ook in logistiek, serviceprocessen en ondersteunende afdelingen als HR, marketing, finance en legal liggen kansen voor (Gen)AI-toepassingen.
Voor het hbo-ICT-onderwijs onderstreept dit rapport het belang van actuele AI- en data-opleidingen. Industriebedrijven hebben professionals nodig die niet alleen AI-modellen kunnen ontwikkelen, maar ook begrijpen hoe data-infrastructuren worden ingericht, hoe IT en operationele technologie (OT) worden gekoppeld en hoe AI veilig en verantwoord wordt toegepast in productieomgevingen.
De industrie staat voor grote uitdagingen, zoals personeelstekorten en een toenemende vraag naar flexibele productie. Slimme automatisering en AI kunnen hierin een sleutelrol spelen. Dat vraagt om afgestudeerden die technische kennis combineren met inzicht in bedrijfsprocessen.
De boodschap van ING is helder: de technologie is beschikbaar en de potentiële opbrengst is groot. Nu is het aan bedrijven én onderwijsinstellingen om samen te zorgen dat Nederland niet achteropraakt in de volgende fase van industriële digitalisering.
