Een jaar geleden schreef ik over digitalisering in een onveilige wereld en over de noodzaak om juist daarom extra in te zetten op digitalisering voor een veilige wereld. We zijn een jaar verder, maar het voelt alsof er vijf jaar zijn verstreken. De ‘events’ die worden veroorzaakt door Rusland, China, de Amerikaanse regering, enkele techbedrijven en inmiddels ook de snel opkomende Oekraïense drone-industrie volgen elkaar in hoog tempo op. Met als voorlopig hoogtepunt, of dieptepunt, de door Israël en de VS ontketende oorlog in Iran, waarvan de Chinese staat actief gebruikmaakt om zijn militaire AI-systemen te laten ‘leren’.
Een jaar later leven we in een onveilige, instabiele en chaotische wereld. Een wereldorde waarin overheidsorganisaties moeite hebben om het tempo van nieuwe vormen van digitale en hybride aanvallen bij te benen. Waar ik een jaar geleden de NAVO-notie van ‘whole of society’ toelichtte, is de realiteit nu dat de overheid de bevolking oproept om de eerste 72 uur van een crisis op eigen kracht door te komen. Langdurige stroomuitval is daarbij een veelgenoemd scenario. Bijvoorbeeld door overbelasting van het stroomnet, door fysieke verstoringen zoals de gerichte brandstichtingen in Berlijn tijdens de afgelopen kerstperiode, of door digitale aanvallen.
Die aanvallen komen van ‘statelijke actoren’, maar inmiddels ook van kleine, snelle netwerkjes van vaak jeugdige hackers. Zij klussen bij in opdracht van anoniem blijvende criminele netwerken en statelijke actoren die met prikacties onze samenleving willen ontregelen en polarisatie in de hand werken. Een chaotische wereld vraagt in toenemende mate om krachtenbundeling. Tegelijk biedt dat veel kansen voor ons als docenten en onderzoekers.
Voor ons, verenigd in vakverenigingen als HBO-i en PRIO, liggen er aantrekkelijke kennisvragen en nieuwe kansen op samenwerking met maatschappelijke partners. Als je gepassioneerd bent om de wereld, of in elk geval je eigen leefomgeving, enigszins veilig te houden, dan is dit je moment. Als je als vakmens agile wilt werken en met AI bedrijven en publieke organisaties weerbaar wilt maken tegen hybride aanvallen, dan kun je nu echt aan de slag.
Schakelen, nieuwe combinaties zoeken en nog beter samenwerken in de waardeketen zijn daarbij de nieuwe uitdagingen. Productie, deling en toepassing van kennis in resultaatsgerichte consortia met een of enkele maatschappelijke partners worden daarmee steeds meer onze kernactiviteit. Daarnaast zien we de aandacht voor allerlei vormen van leernetwerken en learning communities snel groeien.
Dat is deels ook een vlucht naar voren. Het is al langer duidelijk dat her-, om- en bijscholing in de Nederlandse samenleving niet goed van de grond komt, ondanks de beschikbaarheid van fiscale faciliteiten en opleidingsfondsen in sectoren en branches. Juist daarom is het goed om te zien dat programmatische, thematische en regionale samenwerking wordt bevorderd, met name via de Katalysator- en Katapult-programma’s. Ook is het inspirerend dat onze collega-lectoren in het Human Capital Innovation Consortium met belangrijke inzichten en adviezen komen over effectieve samenwerking en passende interventies in zulke netwerken en clusters.
In lijn met deze ontwikkelingen is het goede nieuws dat PRIO en HBO-i daarvoor goed gepositioneerd zijn. In 2024 en 2025 hebben we hard gewerkt aan een aantal grotere programma’s die aansluiten op deze nieuwe uitdagingen. We realiseren resultaatsgerichte leergemeenschappen die goed ingebed zijn in praktijkonderzoek. In 2026 gaan we de eerste resultaten van die programma’s zien. Daarmee ontstaan ook kansen om daarbij aan te haken of van daaruit nieuwe onderzoekslijnen te ontwikkelen.
In december heeft PRIO samen met lectoren in het cybercrime-domein het meerjarenprogramma CYRCLE ingediend bij SIA. CYRCLE zal resulteren in een landelijk stelsel van learning communities voor de cyberweerbaarheid van het mkb, ingebed in praktijkonderzoek, en in een leer- en innovatieplatform voor nieuwe onderzoeksprojecten en vormen van praktijkleren en LLO.
In mei 2026 opent SIA een call op basis van het meerjarenprogramma AI-in-Actie, dat door PRIO is ontwikkeld en waarvoor inmiddels medewerking is verkregen vanuit de ministeries van BZK en JenV. Het gaat om AI-toepassingen in het domein van de bestrijding van ondermijning, met een focus op arbeidsbesparende AI in het veiligheidsdomein. Ook in dat meerjarenprogramma zijn leernetwerken en learning communities van groot belang. Na de zomer volgt de NWO-call rond ‘Weerbare digitale ecosystemen’.
PRIO en HBO-i werken daarnaast nauw samen met de topsector ICT/Digital Holland op NTS-terreinen als AI-toepassingen en cybertechnologieën. Een mooi complement op deze inhoudelijke thematische programmering is de samenwerking die PRIO en HBO-i met andere netwerken en koepels ontwikkelen in het nationale HCA ICT- en Cyberprogramma.
Er zijn veel uitdagingen en de middelen voor praktijkonderzoek zijn beperkt, zeker als het gaat om het inrichten en beheren van labs en platformen. Ook het organiseren van leernetwerken en communities is arbeidsintensief. Tegelijk zijn we goed gepositioneerd om binnen het nieuwe beleidsframe van regionale innovatie-ecosystemen en leren in netwerken een erkende plek te realiseren.
Als we onze onderlinge samenwerking in onderwijs, onderzoek en LLO ook in 2026 verder weten te intensiveren en te vernieuwen, gaan we een inspirerende en succesvolle periode tegemoet. Een periode waarin PRIO en HBO-i een belangrijke bijdrage leveren aan human capital en innovatievraagstukken in de Nederlandse samenleving. Samen banen we paden in ons hoekje van een chaotische wereldorde.
Ben Kokkeler
Bestuur PRIO
